Bài viết được tham vấn bởi Ông Nguyễn Thành Danh, truyền nhân đời thứ 4 dòng họ Lương y Nguyễn Văn Thơm, chuyên gia Đông y tại Dược Bình Đông, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe xương khớp.

Khớp gối là một trong những khớp lớn nhất và quan trọng nhất trong cơ thể con người, với cấu tạo phức tạp bao gồm nhiều thành phần phối hợp chặt chẽ. Đây là khớp nối giữa xương đùi ở phía trên và xương chày ở phía dưới, đồng thời liên kết với xương bánh chè ở phía trước. Khớp gối không chỉ chịu trách nhiệm nâng đỡ trọng lượng toàn bộ cơ thể mà còn đảm bảo sự linh hoạt trong các hoạt động hàng ngày. Hiểu rõ về khớp gối giúp chúng ta nhận thức được vai trò thiết yếu của nó trong việc duy trì sự vận động và ổn định cơ thể, từ đó giải thích tại sao bất kỳ tổn thương nào ở khu vực này cũng có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống.

Khớp gối là gì?

Khớp gối được xem là một khớp bản lề sinh học, cho phép chuyển động gập và duỗi một cách mượt mà, đồng thời hỗ trợ một số chuyển động xoay nhẹ. Nó nằm ở vị trí trung tâm của chi dưới, kết nối giữa phần trên và phần dưới của chân, tạo thành một cấu trúc vững chắc nhưng linh hoạt. Theo các tài liệu y khoa, khớp gối thuộc loại khớp hoạt dịch, nghĩa là nó được bao quanh bởi một lớp màng chứa dịch khớp, giúp giảm ma sát và nuôi dưỡng các bộ phận bên trong. Cấu tạo phức tạp của khớp gối bao gồm xương, sụn, dây chằng, cơ bắp, gân và bao khớp, tất cả đều hoạt động hài hòa để đảm bảo chức năng tối ưu. Chính sự kết hợp này làm nên một khớp có khả năng chịu lực cao, lên đến gấp nhiều lần trọng lượng cơ thể trong các hoạt động như chạy nhảy hoặc mang vác nặng.

Chức năng của khớp gối

Khớp gối đóng vai trò then chốt trong hệ thống vận động của cơ thể, không chỉ hỗ trợ các hoạt động cơ bản mà còn đảm bảo sự cân bằng và ổn định tổng thể. Nhờ cấu tạo đặc biệt, khớp gối có thể thực hiện các chuyển động chính như gập và duỗi, với phạm vi từ 0-2 độ khi duỗi thẳng đến 130-140 độ khi gập tối đa. Những chức năng này giúp con người duy trì lối sống năng động, từ việc di chuyển hàng ngày đến các hoạt động thể thao. Cụ thể, các chức năng quan trọng của khớp gối bao gồm:

• Nâng đỡ trọng lượng cơ thể khi đứng, đi lại hay mang vác vật nặng, vì khớp gối là điểm chịu lực chính, giúp phân tán áp lực từ thân trên xuống chi dưới một cách hiệu quả.
• Duy trì sự ổn định và cân bằng, tạo nên sự vững chắc cần thiết để giữ thăng bằng khi thay đổi tư thế đột ngột hoặc di chuyển trên địa hình không bằng phẳng, tránh nguy cơ ngã.
• Giảm xóc và hấp thụ lực khi chạy, nhảy hoặc hạ người, nhờ đó hạn chế tác động mạnh lên xương ống chân và các khớp khác, bảo vệ toàn bộ hệ xương khớp.
• Hỗ trợ chuyển động linh hoạt, cho phép chân gập duỗi tự nhiên, tương tự như cơ chế bản lề, giúp thực hiện các động tác như ngồi xổm, đứng dậy hoặc leo cầu thang mà không gặp trở ngại.

Những chức năng này giải thích tại sao khớp gối được coi là “trụ cột” của chi dưới, và sự thiếu hụt bất kỳ chức năng nào cũng có thể dẫn đến khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày.

Giải phẫu cấu tạo của khớp gối

Khớp gối được cấu tạo từ nhiều thành phần phối hợp chặt chẽ, mỗi bộ phận giữ một chức năng chuyên biệt để đảm bảo tính linh hoạt và ổn định cao. Sự gắn kết giữa các yếu tố này tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh, cho phép khớp chịu lực và vận động mà không dễ bị tổn thương. Cụ thể, khớp gối bao gồm các bộ phận chính như xương, sụn, dây chằng, cơ bắp, gân và bao khớp, tất cả đều được sắp xếp một cách logic để hỗ trợ lẫn nhau.

Đầu gối: Giải phẫu cấu tạo, chức năng và những điều cần biết

Xương khớp gối

Các xương trong khớp gối đóng vai trò là khung xương chủ lực, không chỉ nâng đỡ trọng lượng cơ thể mà còn duy trì sự ổn định trong suốt quá trình vận động. Ba loại xương chính kết nối chặt chẽ, tạo nên độ linh hoạt cần thiết cho khớp hoạt động hiệu quả, đồng thời phân bổ lực một cách cân bằng.

• Xương đùi là phần xương dài nằm phía trên, đầu dưới tạo thành hai lồi cầu tròn khớp với xương chày, giúp truyền lực từ thân trên xuống một cách mượt mà.
• Xương chày là xương lớn phía dưới khớp gối, đầu trên tiếp xúc với xương đùi và chịu trách nhiệm chính trong việc đỡ toàn bộ trọng lượng từ thân trên truyền xuống, đảm bảo sự vững chãi.
• Xương bánh chè nằm phía trước khớp, là xương nhỏ có hình tam giác, giúp bảo vệ khớp gối khỏi các va chạm và đóng vai trò như một điểm tựa tăng lực cho cơ tứ đầu đùi khi duỗi chân.

Sụn khớp gối

Sụn trong khớp gối đóng vai trò như lớp áo giáp bền bỉ, giúp bảo vệ đầu xương trước các tác động cơ học trong quá trình vận động. Với khả năng giảm ma sát và hấp thụ lực tốt, sụn góp phần duy trì sự ổn định và trơn tru cho toàn bộ cấu trúc khớp gối, ngăn chặn sự mài mòn theo thời gian.

• Sụn khớp là lớp mô trơn mịn bao phủ bề mặt đầu xương, giúp các đầu xương trượt lên nhau mà không gây đau hay tổn thương, đồng thời đóng vai trò như lớp đệm chịu lực khi đi lại hoặc vận động mạnh.
• Sụn chêm là hai miếng sụn hình chữ C nằm xen giữa xương đùi và xương chày, nhờ độ đàn hồi dẻo dai, giúp phân tán lực nén từ cơ thể, hạn chế va đập trực tiếp lên sụn khớp.

Dây chằng

Dây chằng là thành phần quan trọng giúp giữ vững cấu trúc khớp gối, hạn chế các chuyển động sai lệch và ngăn ngừa tình trạng trật khớp hay xoay lệch trong quá trình vận động. Các loại dây chằng chính hoạt động như những sợi dây neo, đảm bảo khớp luôn ở vị trí đúng đắn.

• Dây chằng chéo trước (ACL): Nằm ở vị trí trung tâm đầu gối và có chức năng điều khiển chuyển động quay và chuyển động về phía trước của xương chày.
• Dây chằng chéo sau (PCL): Nằm phía sau đầu gối, có chức năng điều khiển chuyển động ra sau của xương chày, giữ cho khớp không bị lệch về phía sau.
• Dây chằng bên trong (MCL): Kéo dài từ mặt trong của đầu trên xương chày lên mặt trong của đầu dưới xương đùi, duy trì sự ổn định cho đầu gối bên trong.
• Dây chằng bên ngoài (LCL): Nằm ở bên ngoài đầu gối, tạo thành góc hẹp ở phía sau, duy trì sự ổn định cho mặt ngoài của đầu gối.

Cơ bắp và gân

Để khớp gối vận hành linh hoạt và duy trì sự ổn định, không thể thiếu sự phối hợp của hệ cơ và gân bao quanh. Cơ tứ đầu đùi và cơ gân kheo đóng vai trò chủ lực trong các chuyển động gập – duỗi, giúp thực hiện các động tác hàng ngày một cách chính xác.

• Gân cơ tứ đầu đùi giúp cơ thẳng đùi, cơ rộng ngoài, cơ rộng trong, cơ rộng giữa bám vào cực trên của xương bánh chè, kiểm soát lực duỗi gối, đặc biệt trong các động tác như đá chân hoặc đứng dậy.
• Gân xương bánh chè nối từ phần dưới xương bánh chè đến phần dưới xương chày, tạo nên một trục truyền lực vững chắc khi duỗi thẳng chân hoặc chống đỡ trọng lượng cơ thể.

Hệ thống này đảm bảo lực từ cơ được truyền hiệu quả đến xương mà không gây trượt khớp.

Bao khớp

Bao khớp là một túi mô mềm chứa dịch khớp – một loại chất lỏng được ví như “dầu bôi trơn sinh học” của cơ thể. Lớp dịch này bao quanh toàn bộ khớp gối, giúp các bộ phận di chuyển mượt mà, giảm ma sát và ngăn tổn thương khi khớp vận động liên tục. Ngoài ra, bao khớp gối còn đóng vai trò như bộ giảm xóc, bảo vệ khớp khỏi tổn thương cơ học và hấp thụ lực tác động.

Đặc biệt, lớp màng hoạt dịch lót bên trong bao khớp có nhiệm vụ nuôi dưỡng sụn, giữ được độ đàn hồi và bền bỉ, góp phần vào sự lâu dài của chức năng khớp.

Khi gặp các vấn đề liên quan đến xương khớp gối như đau nhức gối, mỏi chân, thoái hóa hoặc bệnh viêm khớp, bạn có thể tham khảo Thảo Linh Tiên của Dược Bình Đông – sản phẩm bảo vệ sức khỏe hỗ trợ chăm sóc xương khớp được phát triển từ các thảo dược thiên nhiên kết hợp công nghệ hiện đại. Thảo Linh Tiên mang đến giải pháp tiện lợi trong việc giúp giảm các triệu chứng đau nhức xương khớp, đau nhức, tê mỏi chân tay do viêm khớp, thoái hóa xương khớp và phong thấp gây ra.

Thông tin của Lương y Nguyễn Thành Danh

Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y

(*) Bản quyền bài viết thuộc về Dược Bình Đông. Khi chia sẻ, cần trích dẫn nguồn đầy đủ: “Tác giả: Lương y Nguyễn Thành Danh – Nguồn: Dược Bình Đông – Kiến thức sức khỏe từ Đông y”. Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: “Theo Dược Bình Đông” hoặc tương tự, đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.

Tham khảo: Vinmec, Nhà thuốc Long Châu, Bệnh viện Tâm Anh ,  Medlatec